ستوده مي گويد: آنها دفتر سواد خطوط تلگراف داشتند و نسخه اي از نامه ها را براي خودشان نگه مي داشتند. او مي گويد هم اكنون كار ضدعفوني كردن و دسته بندي كردن اين اسناد و دفاتر به پايان رسيده و كار طبقه بندي شان نيز در حال اتمام است. بيش از چند هزار سند مالي، تجاري، تلگراف و نامه هاي شخصي روزشمار روزگار رفته اي را حكايت مي كند كه امروزه ارزش چنداني ندارد مگر همان نكات تاريخي اي كه از لابه لاي آنها بيرون كشيده مي شود. به گفته كارشناس سازمان اسناد اطلاعاتي كه از اسناد اين تجارتخانه هم اكنون برداشت مي شود از همه تجارتخانه هاي زمان خود مفصل تر است.

    جهانيان ۵ برادر از يك خانواده زرتشتي بودند. خانواده آنها به هند كوچ كرده بود و آنجا به ثروت و مقامي دست يافته بود. برادرها اما بعد به ايران بازگشتند و تجارتخانه جهانيان را بنيان نهادند. تجار زرتشتي در تاريخ معاصر ايران به درستكاري و امانتداري معروف و مشهور بوده اند و مستشرقان و مسافراني كه منابع اطلاعاتي آنها وسيع بوده اغلب درباره زرتشتيان و امور تجاري سخن رانده اند و به صفت بازرگانان زرتشتي اشاره كرده اند. از سويي در اقليت بودن آنها موجب شده بود كه روحانيان و مسلمانان نيز به آنها اعتماد كنند و مبادلات پولي خود را گاه به اين تجار مي سپرده اند. براساس اسناد به دست آمده از صندوقچه شاه جهانيان اين گونه برمي آيد كه آنها از هواداران جنبش مشروطه بوده اند و بخصوص در حوزه سياسي در اصفهان از پيروان حاج آقا نجفي (از رهبران مشروطه در اصفهان) به شمار مي رفته اند و به نوعي تعامل و اعتماد متقابل ميان آنها وجود داشته است. پولاك نيز در سفرنامه خود آورده است: «زرتشتيان به عنوان بازرگان و اقتصاد دان از شهرت بسيار برخوردارند و در كار تجارت با هندوستان دلالي مي كنند و صاحب چند كاروانسرا در تهران، اصفهان و شيراز هستند.»

    گفته مي شود كه از ديرباز فكر تجارت در اندیشه زرتشتيان وجود داشته است. در آن زمان هم عمده شغل زرتشتيان خريد و فروش بوده و مي توان گفت تنها وقايع سياسي مملكت امكان توقف يا به هم خوردن اين روند را فراهم مي كرده است. عمده فعاليت تجاري شاه جهانيان در زمينه ارز (پوند و روپيه)، واردات كالا، صنايع جديد، منسوجات و صادرات ترياك، پشم و مواد مشابه بوده است. اين تجارتخانه حتي در كار توزيع كتاب نيز فعال بوده است. لرد كرزن، معتقد است زرتشتيان از بيم مخاطرات و اقدامات خصومت آميز، كارهاي تجاري خود را مكتوم مي داشته اند تا آنجا كه به گفته ستوده، در اسنادي كه از شاه جهانيان به جا مانده معلوم شده كه با كد و رمز حرف مي زدند و براي جلوگيري از لو رفتن رمزها دفتر مخصوصي نيز داشتند. اين مسأله در كنار مشكل بودن خوانش خطوط شايد يكي از عواملي بوده كه كار بازخواني اين اسناد را به درازا كشانده است.تجارتخانه شاه جهانيان نزديك به ۹ سال در اصفهان فعال بود و بعدها به واسطه اختلافي كه بانك شاهنشاهي (انگليس) با اين تجارتخانه پيدا كرد اين تجارتخانه به ورشكستگي رسيد و تعطيل شد. در واقع سياست بازي انگليس در جريان نفت و قضيه امتياز دارسي به قرباني شدن اين تجارتخانه انجاميد.ستوده، كارشناس سازمان مي گويد: تجارتخانه شاه جهانيان از طريق قراردادي كه با بانك شاهي داشت فعاليت هاي تجاري خود را انجام مي داد. برهمين اساس از بانك مي خواهد كه برات هاي خرد تجارتخانه را به مردم تحويل دهد و برات هاي با مبالغ هنگفت و عمده را نزد خود نگه دارد، اما بانك شاهي دقيقاً برعكس عمل مي كند به قصد زمين زدن تجارتخانه، در نتيجه مردم خرده پا ناراضي و تجارتخانه هم ورشكسته مي شود.

    نمونه اي از قديمي ترين دسته چك ها

    اما يكي از مواردي كه تجارتخانه شاه جهانيان را به لحاظ تاريخي و اسنادي در مركز توجه قرار داده مسأله استفاده از انواع چك و برات از سوي اين تجارتخانه بوده كه به گفته كارشناس سازمان اسناد به نظر مي رسد قديمي ترين يا نخستين نمونه دسته چك هايي است كه در ايران وارد شده و كاربرد يافته است. اين دسته چك ها چاپ ايتاليا را بر خود دارد. ستوده مي گويد: تجارتخانه شاه جهانيان از يك سيستم كامل مالي استفاده مي كرده اند كه در زمان خود شايد جزو نخستين ها به حساب آيد. استفاده از دفاتر انديكاتور، دفاتر سياق و دفاتر مالي از اين جمله است. به گفته اين كارشناس نوع بايگاني اي كه صاحبان اين تجارتخانه استفاده مي كرده اند همانند انگليسي ها بوده است.

 برگفته از: روزنامه «ايران»، شماره 3710 ـ 21/5/86، رویه ايران زمين (17)

دستاوردهاي جشن هزاره «شاهنامه» در مقر يونسكو

دبيركل بنياد فردوسي با اعلام دستاوردهاي جشن هزاره «شاهنامه» در مقر يونسكو (پاريس)، ويژه‌برنامه‌هاي بزرگداشت فردوسي در ايران، فرانسه و آلمان را تشريح كرد.
ياسر موحدفرد گفت: به كوشش بنياد فردوسي و با پشتيباني معاونت هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و انجمن موسيقي ايران، جشن جهاني هزاره شاهنامه با حضور نمايندگان 192 كشور عضو يونسكو در تاريخ 31 مارس (11 فروردين‌ ) در شهر پاريس (مقر يونسكو) برگزار شد.
او ادامه داد: اين جشن با دعوت رسمي دبيركل يونسكو (ايرنا بوكوا) و سخنراني مديركل ميراث فرهنگي و معنوي يونسكو (سيسيل دوول) برگزار شد.
به گفتـه موحــدفـــرد، در اين برنــامه 16 نماآهنگ با موضوع نوروز و شاهنامه و معرفي جاذبه‌هاي گردشگري ايران به سفارش بنياد فردوسي و كارگرداني شهرام سالمي به نمايش درآمد. ضمن اين‌كه اجراي نقالي، برپايي كنسرت موسيقي و برخواني شعرهاي شاهنامه از ديگر برنامه‌هاي اين جشن بود.
او افزود: صبح همان روز نيز يك نشست علمي ـ پژوهشي با موضوع نوروز و شاهنامه با حضور شاهنامه‌پژوهان هشت كشور دنيا و مديران ارشد يونسكو در همان محل (مقر يونسكو در پاريس) برگزار شد.
موحدفرد با بيان اين‌كه در فرانسه رايزني‌ها و مذاكرات سازنده‌اي با مديران ارشد يونسكو، مسئولان سفارت ايران در فرانسه و شاهنامه‌پژوهان برجسته ايراني به منظور برگزاري ويژه‌برنامه‌هاي فرهنگي ـ هنري در كشورهاي اروپايي نظير فرانسه و آلمان صورت گرفت، اعلام كرد: بر اين اساس، به اهتمام بنياد فردوسي و انجمن دوستي آلمان و ايران، «پنجمين كنگره بزرگداشت فردوسي» به مناسبت هزاره شاهنامه در مركز فرهنگي كنسرت هاوس شهر برلين آلمـان در تــاريخ 28 مه (هفتم خردادماه) از ساعت 16 تا 22 برگزار خواهد شد.
به گفته دبيركل بنياد فردوسي، اين گردهمايي در دو بخش علمي ـ پژوهشي و اجراي برنامه‌هاي هنري برگزار مي‌شود و دبير آن نيز پروفسور ناصر كنعاني از اعضاي هيأت‌امناي بنياد فردوسي و استاد دانشگاه برلين خواهد بود. در اين همايش، شاهنامه‌پژوهاني از چهار كشور ايران، آلمان، تاجيكستان و افغانستان سخنراني خواهند كرد.
او همچنين گفت: برپايي كنسرت موسيقي سنتي، نقالي، شاهنامه‌خواني، برپايي نمايشگاه كلاژ، نقاشي مينياتور و نگاره‌هاي شاهنامه‌هاي كهن ايران در نگارخانه انجمن دهخدا و تالار گل‌ سرخ دريايي در شهر برلين از جمله برنامه‌هاي فرهنگي ـ هنري اين گردهمايي است. ضمن اين‌كه قرار است در اين همايش، كالاهاي فرهنگي كه با پشتيباني بنياد فردوسي ساخته شده‌اند، براي نخستين‌بار رونمايي شوند كه از آ‌ن‌جمله مي‌توان به جورچيني كه بر پايه نقاشي قهوه‌خانه‌اي اثر استاد منصور وفايي ساخته شده‌ است و همچنين رونمايي از كتاب «متون شرقي، شيوه‌هاي غربي» دكتر محمود اميدسالار اشاره كرد كه توسط نشر ميراث‌بان به دو زبان فارسي و انگليسي منتشر شده است.
او در ادامه عنوان كرد: با همكاري بنياد ملك‌الشعرا بهار، همايش «جوانان و شاهنامه» در تاريخ 23 مي (دوم خرداد ) در شهرداري منطقه 15 پاريس كه محل گردهمايي ايرانيان مقيم فرانسه است، با حضور دانشجويان زبان فارسي و ديگر دانشجويان مقيم پاريس برگزار مي‌شود كه دبير اين همايش دكتر شهين سراج از اعضاي هيأت امناي بنياد فردوسي و از مدرسان مدرسه «لوور» پاريس است.
دبيركل بنياد فردوسي افزود: با همكاري بنياد فردوسي و با پيشنهاد پژوهشكده هنرهاي سنتي سازمان ميراث فرهنگي، پرونده ثبت هنر نقالي ايران در مركز حفاظت از ميراث معنوي آسياي مركزي و آسياي جنوب غربي يونسكو (كه در ايران مستقر است) تكميل شد و براي ثبت جهاني هنر نقالي در فهرست ميراث معنوي جهاني در معرض خطر، در دستور كار مسئولان يونسكو قرار گرفت كه تا چند ماه آينده بررسي و نظر نهايي در اين‌باره اعلام مي‌شود.
او ادامه داد: هم‌زمان با تعطيلات نوروز، گروه موسيقي سنتي «همنوازان عرفان» به سرپرستي حميد وجدان‌پاك به تاجيكستان اعزام شد و به اجراي قطعاتي درباره نوروز و شاهنامه در تالار وفاسنتر تاجيكستان، شبكه‌هاي سفينه و پايتخت اين كشور و همچنين در جمع ايرانيان مقيم تاجيكستان پرداخت كه بسيار مورد توجه قرار گرفت.
موحدفرد ساخت فيلم مستند «شهره هزاره» به كارگرداني مهناز ركني با هدف معرفي شاهنامه و فردوسي به انگليسي‌زبانان را از ديگر اقدامات بنياد فردوسي عنوان كرد و گفت: ساخت اين مستند و پخش آن در ايام نوروز از شبكه پرس‌تي‌وي، گام مناسبي براي توليد برنامه‌هاي مستند و نمايشي در جهت معرفي شاهنامه بود كه بر اين اساس، ساخت مستند ديگري را در بنياد فردوسي در دستور كار قرار داديم كه برنامه‌هاي جشن هزاره شاهنامه در يونسكو، آلمان و ايران را به كارگرداني شهرام سالمي به تصوير خواهد كشيد.
دبيركل بنياد فردوسي با اعلام اين‌كه ويژه‌برنامه‌هاي بزرگداشت فردوسي امسال در تهران، مشهد و كرج برگزار خواهد شد، به ايسنا گفت: دفتر نمايندگي بنياد فردوسي در خراسان متولي برپايي هفته فرهنگي بزرگداشت هزاره شاهنامه در اين استان است كه در همين ارتباط برنامه‌هاي فرهنگي ـ هنري متنوعي در شهرهاي مشهد و توس، آرامگاه فردوسي و زادگاه فردوسي در روستاي پاژ به دبيري دكتر عباس خيرآبادي (رييس بنياد فردوسي خراسان و استاد دانشگاه) برگزار خواهد شد.
او درباره اين ويژه‌برنامه‌ها كه به مناسبت بزرگداشت فردوسي در مشهد برگزار مي‌شود، توضيح داد: در ارديبهشت‌، «باغ شاهنامه» با وسعت 30هزار متر مربع با همكاري مؤسسه فرهنگي ـ هنري كهن‌ديار به سرپرستي سيدحسن موسوي از اعضاي هيأت‌مديره بنياد فردوسي در خراسان (حوالي آرامگاه فردوسي) گشايش خواهد يافت كه بزرگ‌ترين مجموعه گردشگري بر پايه شاهنامه فردوسي خواهد بود. موزه فردوسي، زورخانه‌، تالار اجتماعات و مجموعه ويژه كودكان و نوجوانان براي آشنايي با شاهنامه از بخش‌هاي عمده اين باغ است.
به گفته موحد‌فرد، اين باغ به لحاظ معماري و درختان و ميوه‌هايي كه در آن هست، مي‌تواند توجه گردشگران را جلب كند ؛ چراكه سعي شده است در آن از معماري باستاني و ايراني استفاده شود و ميوه‌هايي كه در شاهنامه از آن‌ها ياد شده، در اين باغ پرورش داده شده است.
دبيركل بنياد فردوسي درباره ويژه‌برنامه‌هايي كه به مناسبت بزرگداشت فردوسي در شهر كرج برگزار مي‌شود، نيز اظهار كرد: به اين مناسبت ستاد «بزرگداشت هزاره شاهنامه و بزرگداشت مفاخر ايران» در معاونت فرهنگي شهرداري كرج با همكاري ديگر نهادهاي فرهنگي اين شهر تشكيل شده و قرار است از اوايل ارديبهشت ويژه‌برنامه‌هاي فرهنگي متنوعي را براي بزرگداشت فردوسي برگزار كنند.
آغاز به كار باشگاه دانش‌آموزي بنياد فردوسي در مؤسسه فرهنگي تربيتي حضرت زهرا (س) به منظور جذب دانش‌آموزان علاقه‌مند به فعاليت‌هاي هنري مرتبط با شاهنامه، برگزاري نمايشگاه دائمي هزاره گمشده به وسيله دانش‌آموزان، گشايش تالار ويژه‌اي براي داستان‌هاي شاهنامه، آموزش نقالي به دانش‌آموزان و اجراي نمايش‌هاي شاهنامه به زبان كودكانه در ايام نوروز از جمله برنامه‌هايي بوده كه به گفته موحدفرد، در راستاي بزرگداشت فردوسي تاكنون در شهر كرج برگزار شده است و همچنان ادامه دارد.
او همچنين درباره ويژه‌برنامه‌هاي شهر تهران به مناسبت بزرگداشت فردوسي گفت: اين ويژه‌برنامه‌ها از ابتداي ارديبهشت شروع مي‌شود و تا پايان آن ماه ادامه مي‌يابد.
به گفته دبيركل بنياد فردوسي، با همكاري مركز ايرانيان خارج از كشور و انجمن پاسداشت مفاخر ايران و نظارت بنياد فردوسي، دبيرخانه بزرگداشت هزاره شاهنامه راه‌اندازي شده است.
او از جمله اهداف اين دبيرخانه را راه‌اندازي مراكز فرهنگي به نام شاهنامه و فردوسي در شهرهاي مختلف ايران عنوان كرد كه مجوزهاي لازم در اين خصوص گرفته شده است و اميد مي‌رود كه با همكاري نهادهاي غيردولتي هرچه زودتر آغاز به كار كنند.
موحدفرد اختصاص بخش ويژه دومين جشنواره تئاتر سوره به شاهنامه را از ديگر اقدامات بنياد فردوسي به منظور گراميداشت اين شاعر گران‌قدر عنوان كرد و گفت: در همان جشنواره در ساعت 16 پنجم ارديبهشت‌ در تالار اجتماعات دانشگاه سوره، مراسمي به مناسبت نكوداشت محمد چرم‌شير ـ نمايشنامه‌نويس و استاد دانشگاه ـ خواهيم داشت و به بررسي كتاب «روايت عاشقانه‌اي از مرگ در ارديبهشت» اين نويسنده مي‌پردازيم كه به موضوع فردوسي و شاهنامه اختصاص دارد.
دبيركل بنياد فردوسي همچنين اعلام كرد: جشنواره موسيقي هزاره شاهنامه از تاريخ 29 تا 31 ارديبهشت به مدت سه شب از ساعت 30:20 در فرهنگسراي ارسباران با حضور گروه‌هاي موسيقي سنتي و مقامي خراسان برگزار مي‌شود. همچنين با همكاري فرهنگسراي انديشه، نشست‌هاي باشگاه فردوسي با حضور شاهنامه‌پژوهان و نقالان هر هفته دوشنبه‌ها از ساعت 17 در تالار اجتماعات اين فرهنگسرا برپا مي‌شود. ضمن اين‌كه با همكاري خانه جهانگرد، نمايشگاه نگاره‌هاي شاهنامه‌هاي موزه‌هاي شهر تهران در نگارخانه موزه رضا عباسي تا پايان فروردين‌ماه داير است كه در اين نمايشگاه 30 تابلو به سفارش بنياد فردوسي به نمايش درآمده است. برپايي نشست پژوهشي در سراي اهل قلم نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران با موضوع شاهنامه‌نگاري و هنرهاي مرتبط با شاهنامه نيز از ديگر برنامه‌هاي اين بنياد به مناسبت بزرگداشت فردوسي است.
او درباره ديگر ويژه‌برنامه‌هايي كه به مناسبت بزرگداشت فردوسي در شهر تهران برگزار مي‌شود، گفت: با همكاري فرهنگستان هنر، بنياد رودكي و معاونت فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، ويژه‌برنامه‌هاي ديگري در قالب برگزاري جشنواره‌هاي هنري گوناگون در نظر گرفته شده است كه به زودي اعلام خواهند شد.
دبيركل بنياد فردوسي ابراز اميدواري كرد كه مراكز فرهنگي مانند فرهنگسراي فردوسي، كتابخانه تخصصي شاهنامه و موزه شاهنامه با حمايت نهادهاي دولتي متولي امسال راه‌اندازي شوند.
موحدفرد با انتقاد از نبود حمايت مالي نهادهاي دولتي از ويژه‌برنامه‌هاي بزرگداشت فردوسي، اظهار كرد: بنياد فردوسي همواره اعلام آمادگي كرده است كه مي‌تواند براي راه‌اندازي و گشايش مراكزي به نام فردوسي و شاهنامه همكاري كند.
او ادامه داد: ما پشتيباني مالي نداريم؛ اما بنياد فردوسي با دست‌ خالي و هزينه‌هاي شخصي اين برنامه‌ها را سامان مي‌دهد. بودجه دولتي براي اين برنامه‌ها اختصاص پيدا نكرده است و كمك‌هايي هم كه احيانا صورت مي‌گيرد، يك‌دهم مخارج حقيقي اين برنامه‌ها نيست. با اين‌كه بسياري از مسئولان دولتي قول دادند و مصوبه‌هاي رسمي داشتيم؛ ولي متأسفانه بسياري از آن وعده‌ها دنبال نشد.
دبيركل بنياد فردوسي درباره راه‌اندازي جايزه جهاني و كتاب سال فردوسي گفت: پيشنهاد راه‌اندازي كتاب سال فردوسي از چندي پيش به معاونت فرهنگي ارشاد ارائه شده و همچنان در مرحله مذاكره است و بحث جايزه جهاني فردوسي نيز از سوي كميته ملي حافظه جهاني ايران براي ثبت به يونسكو ارائه شده است. ضمن اين‌كه متولي پيگيري اين جايزه سازمان اسناد و كتابخانه ملي است.
او در پاسخ به انتقادهاي برخي از استادان دانشگاه نسبت به تعيين 25 اسفند به عنوان تاريخ دقيق پايان سرايش شاهنامه كه از سوي فريدون جنيدي مطرح شده بود، به ايسنا گفت: من از تاريخ اعلام‌شده توسط دكتر جنيدي دفاع مي‌كنم؛ چراكه اين پيشنهاد به درستي صورت گرفته است و اگر درست نبود، مورد تأييد يونسكو نيز واقع نمي‌شد.
او با بيان اين‌كه پرونده جهاني شاهنامه جزو بي‌سابقه‌ترين پرونده‌هايي بوده است كه مورد توافق همه كشورهاي عضو يونسكو قرار گرفته، اظهار كرد: تنها تاريخ‌نگاري دقيقي كه در 60هزار بيت شاهنامه انجام شده، دو بيت پاياني آن است كه اين دو بيت عبارت است از: سرآمد كنون قصه يزدگرد // به ماه سپنـدارمذ روز ارد // ز هجرت شده پنج هشتاد بار //كه پيوستم من اين نامه ناموار.
او ادامه داد: در اين دو بيت، فردوسي اشاره كرده است كه پايان‌بخش شاهنامه، داستان پيروزي مسلمانان بر پادشاه ايراني (يزدگرد) است و در مصراع دوم به تاريخ دقيق پايان سرايش شاهنامه اشاره مي‌كند. در اسپندارمذ (اسفندماه كنوني) شاهنامه به پايان رسيده است و با توجه به اين‌كه ما در گاه‌شمار باستاني ايراني روزهاي هفته را نداشتيم و هر روز با يك عنوان خاص نام‌گذاري مي‌شد، ما 12 جشن داشتيم كه بر اساس برابري آن روز با ماهي كه همنام آن بود، برگزار مي‌شدند.
به گفته موحدفرد، بيست‌وپنجم هرماه روز ارد نام‌گذاري مي‌شده است كه با اين توضيح، 25 اسفند هر سال سال‌روز پايان سرايش شاهنامه است. در بيت بعدي، فردوسي از گاه‌شمار قمري بهره برده و اشاره كرده است كه از هجرت پيامبر اسلام 400 سال گذشته است كه با برابري كه دكتر جنيدي انجام داد، مي‌بايست سال 388 هجري خورشيدي را با سال 400 هجري قمري برابر بدانيم؛ به همين‌رو پس از هزار سال در 25 اسفند 1388، شاهنامه فردوسي هزارساله شد.
 

روستايي زيبا در دامنه كوه کرکس

ابيانه روستايي در 40 کيلومتري شمال غربي نطنز در دامنه کوه کرکس است. اين روستا به اعتبار معماري بومي‌ و بناهاي تاريخي پرتنوعش از روستاهاي استثنايي ايران است. ابيانه نقطه‌‏اي خوش منظره و خوش آب و هوا و داراي موقعيت طبيعي مساعدي است.
نوشته و اثري که قدمت زماني ابيانه را دقيقاً معلوم کند در دست نيست؛ ولي قدمت هزار و پانصد ساله را براي آن تخمين مي‌زنند و آن را از کهن‌ترين زيست‌گاه‌هاي انساني در حاشيه دشت کوير ايران مي‌دانند. آثار و بناهاي تاريخي که در ابيانه وجود دارد مربوط به دوره‌هاي ساساني، سلجوقي، صفوي و قاجار است. اين آثار نشان‌دهنده قدمت تاريخي اين زيست‌گاه انساني است.
تمامي خانه‌هاي ابيانه روي دامنه پرشيبي در شمال رودخانه «برزرود» بنا شده‌است به صورتي که پشت بام مسطح خانه‏‌هاي پايين دست، حياط خانه‏‌هاي بالادست را به وجود آورده ‌است و هيچ ديواري هم آنها را محصور نمي‏سازد. در نتيجه، ابيانه در وهله اول روستايي چند طبقه به نظر مي‏آيد که در بعضي موارد تا چهار طبقه آن را مي‌توان مشاهده کرد. ‏
نماي خارجي ديوارهاي خانه‏‌هاي ابيانه با خاک سرخي که معدن آن در مجاورت روستاست پوشيده شده‌است. از آنجا که در دامنه‌‏هاي شيبدار ابيانه فضاي کافي براي ساختن خانه‏‌هاي موردنياز وجود ندارد در اين روستا چنين رسم شده‌ است که هر خانواده انبار غار مانندي در تپه‏هاي يک کيلومتري روستا در کنار جاده و نرسيده به ابيانه ايجاد کند. اين غارها که در دل تپه‏‌ها حفر شده‏اند و از بيرون فقط درهاي کوتاه و محقر آن نمودار است براي نگهداري دام‌ها و نيز آذوقه زمستاني و اشياي غيرضروري مورد استفاده قرار مي‏گيرد.
زندگي مردم ابيانه کشاورزي، باغداري و دامداري است که با روش‌هاي سنتي اداره مي‏شود. بيشتر زنان در امور اقتصادي با مردان همکاري دارند. ابيانه داراي هفت رشته قنات است که براي آبياري مزارع و باغهاي مورد استفاده قرار مي‏گيرد. گندم، جو، سيب‏ زميني و انواع ميوه به خصوص سيب، آلو، گلابي، زردآلو، بادام و گردو در ابيانه به دست مي‏آيد.
مردم ابيانه به سبب کوهستاني بودن منطقه و دور بودن محل آنها از مراکز پرجمعيت و راه‌هــــاي ارتباطي، قرن‌ها در انزوا زيسته و در نتيجه بسيــــاري از آداب و رسوم قومي ‌و سنتي و از جمله زبان و لهجه قديم خود را حفظ کرده‌‏اند. ‏
‏***
قديمي‌ترين اثر تاريخي ابيانه آتشکده‏اي است که مانند ديگر بناهاي ده در سراشيبي قرار گرفته‌است. آتشکده ابيانه را نمونه‏اي ازمعابد زردشتي دانسته‏اند که در جوامع کوهستاني ساخته مي‏شد.‏
‏ اثر تاريخي ديگر اين روستا مسجد جامع آن و قديمي‌‏ترين اثر تاريخي اين مسجـــد منبر چوبي منبت‏کاري آن است که در سال 466 هجري قمري ساخته شده‌است. ‏
مسجد قديمي‌ديگر ابيانه مسجد «برزله» است که داراي فضاي دلبازي است و روي لنگه در شرقي آن سال 701 هـ. ق. نوشته شده‌است که مربوط به دوره ايلخانان است. ‏
مسجد تاريخي ديگر ابيانه مسجد حاجتگاه است که کنار صخره‏اي در کوهستان بنا شده و بر در ورودي شبستان آن تاريخ 952هـ. ق. مشاهده مي‏شود. ‏
روستاي ابيانه داراي دو زيارتگاه است: يکي مرقد شاهزاده عيسي و شاهزاده يحيي در جنوب روستا که به گفته اهالي فرزندان امام موسي کاظم(ع) بوده‏اند و زيارتگاه ديگر ابيانه قدمگاه ناميده مي‏شود. از جمله اماکن ديدني ديگر ابيانه مي‏توان از خانه غلام نادرشاه و خانه نايب حسين کاشي نام برد.‏
برگرفته از: http://www.ettelaat.com/new/index.asp?fname=2010/04/04-18/14-47-53.htm&storytitle=روستايي زيبا در دامنه كوه کرکس