صندوقچه اي براي آيندگان؛ اسرار تجارتخانه جهانيان

مهسا جزيني

 ۹ سال قبل(در سال 1377خورشیدی) به هنگام مرمت يك سراي قديمي در اصفهان، كارشناسان ميراث فرهنگي متوجه شكافي درون يك ديوار شدند. بعد از شكافتن ديوار صندوقچه اي با قفل و بست در پس آن هويدا شد. صندوقچه اي كه بعد از باز كردن قفل آن هزاران برگه سند و ده ها دفترچه درون آن پيدا شد، صندوقچه متعلق به تجارتخانه شاه جهانيان از بزرگ ترين تجارتخانه هاي يكصد سال گذشته ايران و محتويات آن صندوقچه به لحاظ تاريخي آنچنان ارزشمند بود كه بعد از گذشت اين همه مدت هنوز كار طبقه بندي آنها به پايان نرسيده است. پس بيراه نيست اگر آن را صندوقچه اسرار شاه جهانيان يا حتي مقطعي از تاريخ مستند ايران و اصفهان بناميم. ستوده، كارشناس سازمان اسناد و كتابخانه ملي اصفهان مي­گويد: اهميت اين اسناد در اين است كه اطلاعات دقيقي از اوضاع سياسي، اجتماعي و فرهنگي زمان خود در فاصله سال هاي ۱۳۲۴ تا ۱۳۳۳هجري قمري به دست مي­دهد. صاحبان و متوليان و اداره كنندگان تجارتخانه شاه جهانيان نسخه اي از مكاتبات روزمره خود را نگهداري مي كردند و بعد به صورت دفترچه درمي آوردند. بيش از چندين جلد از اين مكاتبات كه عمدتاً رونوشتي از تلگراف هاي ارسالي بوده هم اكنون موجود است. در اين دفترچه ها از احوال و اتفاقات روزگار مشروطه، ايل قشقايي، آمدن و رفتن حكام و زندگي زرتشتي ها و تعاملات اقتصادي و اجتماعي افراد به خصوص بزرگاني از هر رده و صنف كه با تجارتخانه شاه جهانيان آمد و شد داشته اند سخن به ميان آمده.

دنباله نوشتار

يادي از مولانا

چكيده اي از سخنان دكتر حسين وحيدي در بنياد فرهنگي جمشيد جاماسيان / پسين 28 آذر ماه

شناخت مولانا و ژرفاي دانش او در گرو خواندن "مثنوي" و انديشدن درباره بيت هاي آن است. اگر چنين كنيم آنگاه درخواهيم يافت كه آنچه مولانا گفته است ، با دانش امروز نيز سازگار و با بخشي از يافته هاي دانشمندان كنوني همسان است. يك نمونه ي آن سخني است كه  دانشمند نامدار آلماني و برنده جايزه نوبل فيزيك ، "هايزنبرگ" ، در سده بيستم گفت. سخن او چنين بود كه در درون هر ذره اي ، نيرويي هست كه به او فرمان مي دهد كه چگونه كار كند ؛ شگفت است كه مولانا ، سده ها پيش از هايزنبرگ ، همين نكته را در بيت هايي از مثنوي برشمرده است: « جمله ي ذرات عالم در جهان / با تو مي گويند پيدا و نهان ؛ ما سميعيم و بصير و با هُشيم / با شما نامحرمان ما خامشيم.» از آن شگفت تر ، بيت هايي از مولاناست كه بازگويي همان چيزي است كه " نيوتن" گفت و نام قانون جاذبه عمومي را بر آن نهاد و بدين سان غوغايي در جهان افكند. مولانا مي گويد: « ذره ذره كاندرين ارض و سماست / جنس خود را همچو كاه و كهرباست ؛ آسمان گويد زمين را مرحبا / با توام چون آهن و آهن ربا ». آيا شگفت آور نيست كه شاعري ، در آن سده هاي دور ، به چنين دستاوردي رسيده باشد؟

دنباله نوشتار ( برنامه ها )

پسين روز 23 آبان

دكتر محمد بقايي ( ماكان ) درباره « اقبال و فرهنگ و تمدن كهن ايران » سخن گفت.

در بنياد جمشيد جاماسيان سخنراني كرد. در پي ، چكيده اي از سخنان او آورده شده است.

سخنم را با مصراعي از فردوسي آغاز مي كنم: « به نام خداوند جان و خرد » ؛ چه بگوييم « خداوند جان و خرد » ، چه بگوييم « اهورامزدا » ، يك معنا مي دهد ؛ چون اهورامزدا همان خداوند جان و خرد است.

ما فردوسي را گرامي مي داريم ؛ چون دلبستگي بسياري به هويت ما دارد. ديگران در سنجش با او ، در مرتبه اي به مراتب پايين تر قرار مي گيرند. تا سال 1256 خورشيدي چنين بود و كسي را همتاي فردوسي نمي شناختيم. تا آن كه در اين سال در « سيالكوت » كسي به دنيا آمد كه نام او را محمد گذاشتند. او آرام آرام رشد كرد و در جواني به چنان آوازه اي دست يافت كه در تمام شبه قاره او را مي شناختند. او 4 هزار بيت به زبان مادري اش ، اردو ، سرود. اما خيلي زود دريافت كه زبان اردو خشنودش نمي كند و اين زبان توانايي بازگويي انديشه هاي بلند او را ندارد. پس به زبان فارسي روي آورد تا سخنش اثر گزار باشد و ظرفيت بيان انديشه هايش را داشته باشد.

دنباله نوشتار ( برنامه ها )

پسين روز 9 آبان

سورنا فيروزي درباره « جريان هاي سياسي در تاريخ ايران باستان » 

در بنياد جمشيد جاماسيان سخنراني كرد. در پي ، چكيده اي از سخنان او آورده شده است.

در ايران باستان سه جريان پايه اي را مي توان شناسايي كرد: نخست گرايش به كيش كهن يا همان مهرپرستي است ، دوم باور به دين زرتشتي است و سوم زرواني گري. هر كدام از اين سه جريان ، ويژگي هاي خود را دارد. در كيش كهن ، نشانه هايي چون چليپا بكار مي رفت و گرايش به پرستش آفتاب ديده مي شد ، اما در دين زرتشتي سخن از آفريدگار يكتاست. پايه زرواني گري هم بر سرنوشت باوري است. چنين كشمكش هايي در سراسر تاريخ ايران باستان ديده مي شود.

دنباله نوشتار ( برنامه ها )

به مناسبت 17 مهرماه زاد روز این بزرگمرد

یادی از استاد دکتر رحیم رضازاده ملک

پسين يكشنبه 18 مهر ماه ، بنياد جمشيد جاماسيان پذيراي شماري از دوستداران تاريخ و فرهنگ ايران بود. در اين روز يارتا ياران ، پژوهنده تاريخ ، درباره « تقويم و گاهشماري در فرهنگ ايراني » سخن گفت و از خدمات علمي و كارنامه ُپربار استاد رحيم رضا زاده ملك ياد كرد. آنچه پس از اين آورده شده ، چكيده اي از سخنان اوست.

دنباله نوشتار ( برنامه ها )

برنامه ی سخنرانی های هفتگی بنیاد فرهنگی جمشید 4مهر تا 2آبان

یکشنبه 4 مهر ماه: خاستگاه و همبستگی تباری ایرانیان از دریچه ی ژنتیک و انسان شناسی
پژوهشگر: سورنا پیروزی
یکشنبه 11 مهر ماه: مهرگان، مهرایزد و مهریشت و پرسش و پاسخ
پژوهشگر: مهربان پولادی
یکشنبه 18 مهر ماه: تقویم و گاه شماری در فرهنگ ایرانی
پژوهشگر: یارتا یاران
یکشنبه 25 مهر ماه: گاه شماری زرتشتیان امروز
پژوهشگر: بوذرجمهر پرخیده
یکشنبه 2 آبان ماه: بررسی روزها در گاه شماری باستانی
پژوهشگر: بهرام روشن ضمیر
 

فراخوان نوشتار درباره دقیقی شاعر برای جشن مهرگان

بنیاد فرهنگی جمشید جاماسیان بنا دارد به مناسبت جشن فرخنده مهرگان، بزرگداشتی برای دقیقی شاعر، شاعر بزرگ زرتشتی سده چهارم برگزار کند.
پژوهشگرانی که میخواهند نوشتاری درباره این شاعر در این جشن ارایه دهند، نوشتار خود را به نشانی: bpar881@yahoo.com بفرستند.
 

   مهر افزون باد

سخنراني فرهاد وداد در بنياد جمشيد

فرهاد وداد ، شاهنامه پژوه و نويسنده كتاب « راز گونه هاي داستان بيژن و منيژه در شاهنامه فردوسي » ، پسين دوشنبه 28 تيرماه در بنياد فرهنگي جمشيد جاماسيان ، با باشندگي شماري از دوستاران شاهنامه ، سخنراني كرد. گفتار او درباره بخشي از داستان « جنگ بزرگ كيخسرو با افراسياب » در شاهنامه فردوسي و شناسايي و يافتن جايي بود كه در آن داستان به نام « فم الاسد » خوانده شده است. آنچه پس از اين مي آيد ، سخنان وداد در همان نشست است.

دنباله نوشتار ( برنامه ها )

شیرازی های آفریقا و نوروزی تابستانی

علی عطار

(در سفر به زنگبار)

این روزها یک گروه از تلویزیون فارسی بی بی سی برای شرکت در مراسمی که در گذشته بیشتر نیروزی (نوروز به لهجه زنگباری) خوانده می شد ولی در چند دهه گذشته به زبان سواحلی "مواکا کوگوا" (جشن آب) یا "سیکا یا مواکا" (جشن سال نو) نامیده و در تابستان برگزار می شود به زنگبار سفر کرده تا با شرکت دراین مراسم فیلم مستندی در باره این قوم که خود را ایرانی الاصل می دانند ولی امروز ظاهری آفریقایی دارند تهیه کند.
تیم بی بی سی فارسی با استقبال شیرازیان مواجه شده است.

دنباله نوشتار ( روزنامه )

درگذشت دكتر رحیم رضازاده ملك

دكتر رحیم رضازاده ملك، محقق و پژوهشگر فرهنگ، تاریخ و تقویم ایران، سه‌شنبه شب(۲۲ تیرماه جاری) به علت ایست قلبی درگذشت. آن زنده‌یاد در حوزه كتابشناسی و نقد تاریخ و فرهنگ ایران سخت فعال بود و نشریاتی چون نقد و تحقیق، كتابشناخت و هوای تازه (۳ شماره كه شماره چهارم در دست چاپ است)را به زیر چاپ برد.

به گزارش خبرگزاری كتاب ایران(ایبنا) از این پژوهنده گرانقدر آثار برجسته‌ای در زمینه تاریخ قاجار، زبان‌های ایرانی و تقویم‌های مختلف ایرانی بر جای مانده است كه از جمله آنها می‌توان به «تاریخ روابط ایران و ممالك متحده آمریكا» انتشارات طهوری ۱۳۵۰، «حیدرخان عمواوغلی چكیده انقلاب» انتشارات دنیا ۱۳۵۲، «گویش آذری» (متن و ترجمه و واژه‌نامه رساله روحی انار جانی)، انتشارات انجمن فرهنگ ایران باستان ۱۳۵۲، «سوسمار الدوله»، انتشارات دنیا ۱۳۵۴، «دانشنامه خیامی» (مجموعه رسائل علمی و فلسفی و ادبی عمربن ابراهیم خیامی) انتشارات صدای معاصر و علم و هنر ۱۳۷۷، «زیج ملك» (استخراج و تطبیق تقویم‌ها)، نشر گلاب ۱۳۸۰، «تنكلوشا» (از مولفی ناشناخته) به انضمام مدخل منظوم (از عبدالجبار خجندی سروده سال ۶۱۶ ه‍.ق)، مركز نشر میراث مكتوب ۱۳۸۴ و ده‌ها اثر و نوشته دیگر اشاره كرد.

دنباله نوشتار ( روزنامه )

نگاهی به میراث فکری دکتر رضازاده ملک

دویچه وله / داود خدابخش

دكتر رحیم رضازاده ملك، محقق و پژوهشگر سخت‌کوش در پی یک ایست قلبی در تهران درگذشت. وی نه فقط کارشناس در حوزه فرهنگ، تاریخ، ادب پارسی و تقویم ایران بود، بلکه در امور اقتصاد به ویژه در بخش نظام مالیاتی کشور تبحری خاص داشت.
رحیم رضازاده ملک در ۱۷ مهرماه ۱۳۱۹ در مراغه به دنیا آمد. وی دوره دبیرستان را در دهه‌ی ۱۳۳۰ در تهران به اتمام رساند و با استعدادی چشمگیر در ریاضیات، تحصیلات دانشگاهی خود را در مقاطع كارشناسی وكارشناسی ارشد در امور مالی و حسابداری در دانشکده شرکت نفت در تهران و دانشگاه تهران گذراند. وی در اواسط دهه‌ی ۱۳۵۰ به ایالت متحده سفر كرد و بار دیگر كارشناسی ارشد مدیریت مالی و دكترا را در دانشگاه وست كاست خواند و دانش‌آموخته رشته‌ی اقتصادسنجی شد.

دنباله نوشتار ( روزنامه )

یکشنبه 10 امرداد ماه پژوهشگر: مریم دارا

آیا ارداویراف نامه آبشخور سیرالعبادالی العباد سنایی است؟

یکشنبه 17 امرداد ماه پژوهشگر: فرهاد وداد

راز گونه های داستان اسکندر در شاهنامه فردوسی





یکشنبه 24 امرداد ماه پژوهشگر: بهرام روشن ضمیر

بررسی نقش سینما در ایران شناسی